©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM
PREMIE PARTI
Bien-bien lontan dan enn galaxi lwenten ki ti apel Dilekabri ti ena enn zetwal ki ti apel Kamanber. Otour Kamanber ti ena plizier planet enportan ek enn tipti planet ensinifian ki ti apel Gonndouana kot tou pouvwar ti dan lame enn gran mazisien-artis ki ti apel Konntou me ti ena dimoun ki ti kwar ki so vre nom li ti Gonndou. Ti ena mem ki ti kwar ki so vre nom ti Gonnd ousa God parski dapre lord li ti enn kouzen ar Merlin, profet-mazisien dan Lanpir Kamanber Mazer, enn lot sistem soler. Enn zour, plis ki san senkant milion banane desela, Konntou ki ti koumans plen ar routinn desid pou diviz lamas later an plizier kontinan pou permet plis boukou kreatir later ennjoy plezir lamer. Anplis li ti pe sagren bann kreatir ki ti pe bizen fouy long-long kanal pou fer dilo lamer vinn ziska zot vilaz. Si li ti kone, pov jab la, ki enn zour bann kreatir la ti pou lager pou kontrol lamer li ti pou les zot anplan dan sek. Me sa enn lot zistwar sa! Kikfwa nou va koz sa enn lot zour.
Lavi dan Gonndouana ti bien senp. Popilasion ti pe regle so krwasans par limem. Kan lavi ti dan goun boukou tibaba ti ne. Amizir popilasion ti grandi, problem ti grandi e enn gran maler ti vini pou balie karo, koup dan karo diferan zenerasion. Vit-vit lekilib ant lavi ek lamor ti retourne. Pou popilasion Gonndouana tousa ti normal, roulman normal. Dan Gonndouana, sak vilaz ti enn gran fami, koumadir enn tribi ousa enn klan e ti pe ankouraz bann zenn marye, otan ki posib, andeor vilaz ar dimoun mem jati. Koumsa nouvo disan rant dan bann vilaz me nouvo disan pa mem jati ti konsidere kouma enn soy, enn zafer bisagn, enn gran pese. Plantasion, lapes, ti-metie ek ti komers ti permet lavi kontinie e bann gran biznes ek tranzaksion ti bien lwen, kouma rev, dan konsians mazorite abitan Gonndouana. Propriyeter enn bisiklet nef ti vinn enn gran ero tank ki bisiklet la ti nef; proriyeter enn rajo ki ti mars ar batri ti enn gran senier; propriyeter enn pirog lor lakot ti enn gran misie. E lavi ti kontinie dousma-dousma.
Dan enn ti vilaz dan sant Gonndouana, dan enn ti lakaz antoure ar karo banann, enn tibaba ti ne. Pousari ti get dan liv e ti dir bann paran ki so nom bizen koumans par let ‘J’. Sa tifi la pou ena enn gran desten parski so gran seve nwar pou al aroz enn gran larivier ki pou donn nesans enn nouvo Shakti Devi. Zot desid pou apel li Jamouna. So papa ti enn gran-dimoun dan landrwa e zour so batem mem Misie Grannkaz ti vinn dan fet. Tou dimoun ti bien amize. Lanfans Jamouna ti pase san problem. Kan li ti gagn senk an li ti al lekol primer dan so vilaz, pa lwen kot so lakaz. Sa so sans. Bann zanfan dan bann vilaz avwazinan kot pa ti ena lekol primer ti oblize mars long-long distans depi boner gramaten pou gagn enn ti sans aprann lir, ekrir ek konte san bliye kout roten bazar lor tonken pou sak ti fot. Ler li ti sorti premie dan lekzamen katriyem so papa ti anvi li fer ziska siziem parski sa ti pou donn li enn sans gagn travay dan gouvernman pli tar kouma monitris ousa ners. Me mama Jamouna ti kont net. Enn tifi bizen aprann kwi manze, koud, brode, netway lakaz, lav lenz. Ki monitris? Ki ners? Travay lakaz tro fay pou mamzel la? Papa Jamouna kaptile. Apartir sa zour la li ek so mama, toultan ansam ti pe okip lakaz, al lav lenz larivier, al sers lerb pou nouri kabri, okip plantasion banann, okip poulaye e fer ti komers banann ek dizef. Si okoumansman Jamouna pa ti konpran kifer so mama ti ole li aret lekol, dousma-dousma li ti koumans realize ki so mama ti bizen koudme pou okip lakaz, vie paran so bonom, so bann zanfan, so de bofrer ki pa ti ankor marye.
Jamouna dan konpagni so mama, tantinn, kouzinn ek vwazinn ti pe grandi dapre koutim ek tradision. Zour li ti gagn so reg zot tou ti pran li gran kont, donn li mitay pou manze me ti dir li li ti bizen res ferme dan enn lasam. Konportman so granmer ki ti entrig li plis. Kifer li ti dir li ‘chichi’ ar admirasion dan so lizie? Me bien vit li ti konpran ki sengnman lemwa ti fer parti roulman lavi enn fam parski depi ki ti li finn gagn so reg relasion ant li ek so mama, tantinn, vwazinn ek granmer ti vinn enn lot. Andire li ti finn gagn enn nouvo galon ki ti permet li rant dan lemonn adilt. Souvan zot ti pe koz koze maryaz ar li. Kan li ti finn fini gagn kenz an, enn zour so mama ti dir li ki ti ena enn bon fami dan lenor Gonndouana ki ti viv dan enn vilaz lor lakot ki ti finn fer so demann pou zot garson ki ti finn fini gagn ven banane e ki ti pe travay profeser dan lekol gouvernman. Sa ti enn gran lasans. Dan enn semenn pou ena renionnfami. Garson la ti apel Devadass me tou dimoun ti apel li Dass. Kan tou dimoun ti reyni dan salon, Jamouna ki premie fwa ti met sari, gos-gos ti al ofer Dass enn tas dite pou zot kapav kone seki desten ti swazir pou zot. Jamouna pli tar ti toultan panse ki depi sa zour li ti pass so letan done e Dass ti pas so letan pran. So mama ti bien explik li seki ti marke dan desten fam. Atraver li roulman ti pe kontinie. Dass koumans frekante enn fwa par mwa, apre enn fwa toulesemenn, pli tar li ti koumans reste Samdi-Dimans. Papa ek frer Jamouna ti bien kontan Dass ki ti pas tou so letan ar zot koumadir li ti pe vinn frekant boper ek bofrer plito ki so prop pretan. Mama Jamouna ti dir li ki sa ‘si ti normal dan roulman lavi. Sakenn ena so plas e sakenn bizen konn gard so plas e respekte plas lezot. Lerla tou ti pou tourn ron.
Kouma ti so premie zanfan ki ti pe marye, Papa Jamouna ti desid pou fer pli gran tamtam posib. Tou dimoun ti bizen santi bien for ki se li ki ti premie notab dan vilaz. Bann ki pa ti kontan li, ti bizen ki zot zalou telman fermal ki zot ti korde ar kolik koumadir vant ti finn deranze. Depi enn semenn avan maryaz fet ti koumanse. Bann fami pros ki ti res lwen ti fini borde boner. Vandredi ti met safran. Samdi ti fer enn gran gamat kot bann gran santer ek mizisien dan landrwa ek lezanviron ti vinn sante. Tifrer ti kas dan ta. Dimans, maryaz ti fer dan enn latant imans. Sak envite (papa, mama, zanfan) ek kirye ti gagn enn sak gato ki banndari spesial ti prepare. Lendi ti ena ennalou (ena ti pe apel sa seremoni la vinndou, lezot ti apel li chawtarri). Lendi tanto Jamouna ti kit lakaz so paran pou al viv dan lakaz so belmer. Mama Jamouna so lagorz ti sere, li pa ti kapav kasiet so larm ler so tifi trap li plore. Ler Jamouna ti al anbras so papa, misie fer koumadir enn ti zafer normal san konsekans. Me so leker tris ti pe gagn pokpok. Ki pou arive? Maryaz sivil ti pou fer dan enn semenn si tou korek. Bann vilger ti pou dir “si marsandiz la bon”. Mardi swar doula ek doulinn ti gagn zot lasam. Dass ti ena lexperyans me pa Jamouna. Tou seki Jamouna ti kone se bann tipti bout lenformasion ki li ti ramase dan konversasion, dan bann jok ki bann vie bonnfam ti fer dan lavey maryaz. Li pa ti enn linndemiel me enn fernwar fiel. Me plis enportan ki tou, Dass ti satisfe. Limem ti premie. Fami ki ti vinn vizit zot, boner lelandime, ti satisfe. Zot ti trouv seki bizen trouve. Loner ti sov partou kote.
Jamouna bien vit ti rant dan roulman lakaz belmer. Kouma roulman dan langrenaz. Li ti okip so mari, so belmer, so boper, so bofrer, so belser parey kouma avan li ti pe okip so papa, so mama, so frer, so ser. Jamouna ti trouv sa normal ki dime ti pou deroule kouma yer. Li ti bien relizie e sa, bizen dir, ti permet li aksepte so desten san grogne. Gramaten-tanto li ti priye Konntou pou remersie li parski so mama ti dir li ki Konntou kone ki bon pou tou. Konntou ti beni so maryaz. Enn an apre maryaz li ti donn nesans enn garson. Sa evennman la ti fer Dass ek so fami extra plezir, ti donn tou dimoun extra satisfaksion. Apre li ti gagn de tifi ki ti swiv par de garson. Apar sa li ti fer plizier pert ek enn fwa li ti fer zet enn. Enn day dan Gonndouana ti fer louvraz la. Li ti perdi boukou disan; dokter ti dir li ki li ti manke mor. Depi sa lepok la ansent ti nepli so problem. So gran garson ti swiv sime so papa. Mem manier, mem degenn, mem mantalite. Depi boner li ti dir li pou vinn profeser me li pa ti tro kontan fer zefor. Tou dimoun ti pe tro gat li. Bien vit li ti kler ki garson la ti bizen tras enn nouvo sime. Ler li ti gagn vente-enn an li ti gagn enn seke pou al rod so sans dan Lanpir Kamanber Mazer. Tou dimoun ti bien sagren me ki pou fer. Konntou ti deside, tou dimoun bizen aksepte. So gran tifi ti foto so mama dan tou sans. Sirman Konntou ti fini tras so desten ki ti pou swiv Jamouna kouma dilo swiv kanal. So trwaziem zanfan ki ti apel Ganga ti enn ka spesial.
Li ti enn felonn, enn garson manke, enn rebel. Li ti toultan prefer zwe foutborl ar so frer ek kouzen ki zwe lakaz zouzou ar so ser ek kouzinn. Timama li ti lor pie goyav, timama li ti lor pie tamaren. Ti enn mirak si enn semenn ti pase san ki Ganga ti retourn lakaz san ki disan ti pe koule parla. Me enn sans pou li. Vadire Konntou ti ena enn latansion spesial pou li. Zame so blesir ti tro grav. Zis enn gratignir, enn blesir siperfisiel.
Roulman ti kontinie. Bann zanfan ti pe grandi dapre program Konntou.
Amizir letan ti pe pase Jamouna ti pe santi ki so mari, toultan etranze, ti pe vinn plis etranze. Lor diziem lane maryaz zot lili ti fini vinn fre ek steril. Dass ti pe viv dan enn godon.
Okoumansman li ti dir ki li ti bizen enn plas trankil kot li ti pou kapav travay trankil. So travay ti dimann boukou preparasion, boukou kaye pou korize. Apre li ti dimann so fam amenn so manze dan so lasam. Kan Jamouna ti montre bann sign kler ki li ti anvi fer lamour, Dass ti fer koumadir li ti agase. Jamouna ti konpran vit ki ti ena enn lot fam dan so lavi. Parfwa kan li ti al donn li so manze li ti santi lor so mari enn parfen lekor fam ki pa ti so prop parfen. Mama Jamouna ki ti pas parla avan li ti fini fer li par sa kalite problem menaz la. Sa ti fer parti roulman lavi so mama ti dir li.
Dass ti pe koumans rant lakaz bien tar. Li ti bizen donn leson pou fer de bout zwenn me mem zour li pa ti donn leson li ti prefer al kot kamwad ousa so mama ki ti fer tou pou atas so garson dan lakord so zipon. Jamouna ti koumans pran labitid viv tousel. Me zame li ti rezenbe ousa proteste. Li ti konn so leson par ker.
Ler Jamouna ti ena anviron vennsi-zan ti ena enn gran devlopman politik dan Gonndouana. Fam ti gagn drwadevot. Jamouna ti fer sourir sak fwa li ti get bann azan politik zot demars. Avan lalwa la ti pase zot ti pe fer koumadir fam pa ti ekziste. Fam ti zis bon pou servi dite kan ti ena renion politik.
Me depi ki lalwa la ti pase bann azan politik ek bann politisien ti pe fer sourir ki fer letour zot latet. Bann mari, bann papa, bann frer, bann fianse ti gagn enstriksion pou fer fam konpran pou kisannla ti bizen vote.
Dan rezion kot Jamouna ti reste lalit ti ant Dokter Ram, kandida ‘nou bann’ ek Misie Robert kandida ‘bannla’. Pa kapav vot Misie Robert, Dass ti dir Jamouna, li pa nou bann. Bliye sipa Dokter Ram ti res lwen, sipa Misie Robert ti enn bon dimoun ki ti pe rann dimoun boukou servis, ki li ti defann frer Dass gratis kan lapolis ti may li pe koken dibwa dan kraounlenn. Li pa nou bann, Dass ti dir ar boukou fermte. Jamouna ti zis ekoute san dir nanye. Zour eleksion so mari ti akonpagn li e ti repet enstriksion ziska dernie minit parski dapre li so fam ti tro bet pou konpran. Jamouna ti met so lakrwa kot nom Misie Robert. So senbol ti enn balans. Ler ti kas bwat Dokter Ram ti gagne. Jamouna ti fer enn sourir. So premie ti revolt ti tom pouf.
Lavi ti roule, deroule, maye, demaye. Soley ti leve, soley ti kouse; tanto ti swiv gramaten, gramaten ti swiv tanto; gran dimoun ti vieyi, zanfan ti grandi. Sak fwa Jamouna ti pans so gran garson ti ena enn sagren ki ti chombo so lagorz. Pourtan piti la pa ti bet. Eski li ti ena enn desten fam? Tou seki li ti kontan so papa pa ti trouv bon. Li ti kontan desine. So papa ti trouve ki li ti enn pares ki ti kontan perdi so letan. Ti bizen aprann tab. Li ti kontan ekout so granper rakont zistwar lontan dan lang Gonndouana me so papa ti kwar ki li ti bizen aprann gramer ek diksioner pou vinn enn fwet dan lang Kamanber Mazer ek Kamanber Miner. Kikfwa akoz samem kouma li ti gagn enn ti lokazion li ti sot lor la pou al viv dan Lanpir Kamanber Mazer.
So gran tifi ek so de dernie garson zot ti pe grandi san difikilte. Zot ti rant dan lagrenaz kouma zekrou dan boulon. Tou dimoun ti dir ki zot ti bann bon zanfan. Li vre ki zot paran pa ti gagn problem ar de garson la ziska laz katorz-kenz an. Gran tifi la, Nilou ti so nom, ti diferan ar zot tou. Jamouna ti ena enn santiman ki Nilou, ti kouma dilo trankil. Kalm, silansie me profon. Zame li ti fronte, zame li ti deborde, toultan li ti ena enn bon ti parol. San tamtam, li ti koul ant bann obstak, ant ros, ant baraz ek baryer pou ariv kot li ti anvi arive dapre so plan. Li pa ti ena gran-gran plan plen ar tapaz, tansion ek stres. Par reaksion li ti ole konstrir so lavi dapre so rev kot li ti pou ena dinite. Andire li pa ti ole vinn enn lot Jamouna. Ant li ek so mama santiman ti koule lib, kler. Parfwa san mem servi parol zot ti pe kominik zot lazwa, zot tristes, zot lespwar.
Ler Nilou ti al lekol li ti fer bien. Pa extra bien. Me bien. San gran zefor, san gran problem li ti travers primer, rant dan segonder, pas sinior grad 2, gagn admision dan Treining pou aprann metie profeser primer, gagn so sertifika e koumans travay. Enn zour li ti desid pou dir so mama ki li ti kontan enn garson, profeser kouma li e ki zot ti finn deside pou marye. Andire Konntou ki ti aranz sa lamour la. Mem klas sosial. Mem relizion. De kote fami dakor. Maryaz selebre san problem. Prem, so zann, ti mont so prop lakaz. De-zan apre zot maryaz zot ti desid pou gagn zot premie zanfan. Enn tifi ti ne. Zot ti apel li Shanti. Toulede ti anvi enn deziem zanfan. Enn garson fotespere. De-zan pli tar zot ti desid pou gagn enn deziem. Enn deziem tifi ne. Zot ti desid pou apel li Shakti Devi me tou dimoun ti pe apel li Devi. Me so granper paternel ti ensiste pou apel li Shakti Devi.
So deziem tifi, Ganga, ti pe desir koltar. So anbision ti kler. Li ti bizen montre bann garson ki li ti pli for, pli malen, pli debrouyar ki zot. Dan lakaz, dan lekol, lor later, dan dilo li ti toultan top. Bann garson ti entimide par so tanperaman. Zot ti per li. Sa ti fer Jamouna plis per ki tou. Enn tifi ki fer garson per zame pou gagn demann. Ah Konntou, ki pese li ti fer. Papa Ganga ki antretan ti vinn metdekol parski li ti enn proteze gouvernman, azan souteren Premie Minis, pa ti pe pran so fami kont. Li ti pe pas so letan fer plan pou li vinn enspekter e pli tar sef-enspekter. Kouma tou fonksioner ki pre pou pran retret li ti pe deza koumans negosie pou enn prezidans parsi-parla, enn ti kontra dan enn minister e kifer non, enn tiket pou prosenn eleksion. Kifer non, kikfwa minis ledikasion.
Pa zis anbision Dass ki ti pe gonfle kouma tekwa. Lekonomi Gonndouana ‘si ti pe gonfle. Konntou ki ti fatige get bisiklet ek saret, desid pou donn popilasion enn lot zouzou: loto. Loto lor disab, loto dan karo, loto kot biro, lekol, lopital. Kot ou gete ou trouv loto. Kat-kat, trwa-kat, de-kat, enn-kat. E lor sime dimoun par tonn ti pe kat. Mem ti ena enn zenn biolozik ki bann siyantis ti pe apel ‘loto’. Bann ti baba kan zot ti ne, nepli ti pe plore pou gonfle zot poumon me ti pe fer vroum-vroum. Sime enn vwa ti vinn de vwa, trwa vwa, kat vwa. Bann pon ti koumans peple. Zot nepli ti zis sot larivier. Zot ti koumans sot sime ek lotorout.
Si lemonn zom ti pe gonfle for-for, lavi Jamouna ti kouma enn memwar fele partou, fragmante, kas-kase kot tou, pase kouma prezan, ti paret kouma bann bout niaz separe dan lesiel. Ti difisil pou konekte. So long seve nwar ki li ti bizen lav dan enn bake enn fwa par semenn ti koumans ena bann bren blan. Okoumansman li ti pe ras bann seve blan ziska zour ki li ti konpran ki li ti pe perdi so letan. Seve nwar ti pe koumans perdi lager. Souvenir ti lok-loke, sot-sote, rat-rate.
Amizir lavi ti pe avanse ver silans li ti pe viv plizanpli tousel. So garson ki ti al viv dan Lanpir Kamanber Mazer ti vinn vizit zot enn fwa. Li ti amenn so fam ar li. Enn etranzer ki ti fer zefor pou adapte me ki pa ti pe kapav konpran kiltir ek manier viv dan Gonndouana. Anplis Dass so bann komanter rasis lor bann fam Kamanber Mazer ti telman boulvers so garson ki zour so depar li ti dir so mama ki zame li pa ti pou retourn Gonndouana ankor. Ler li ti anbras so mama avan li ale, Jamouna ti santi ki separasion la ti kouma lamor.
Kan so mari ti desid pou grandi zot lakaz, li ti konstrir so prop kwen – sanmakouse, biro, saldeben-drenaz atenant – e Jamouna ti vinn enn mama-selibater-servant. So de garso pli souvan pa ti dan lakaz. Ganga ti swa dan so lasam, swa liniversite, swa dan libreri, swa lor stad ousa dan pisinn. So sel boner se ki Nilou, Prem ek zot de zanfan souvan ti vinn get li.
So deziem garson ki ti gagn enn job grasa proteksion ki so papa ti pe benefisie ti pe pas tou so letan dan lakanbiz ousa Sannmars. Kot li ti pe gagn tou sa kas la personn pa ti kone ziska ki enn zour lapolis ti aret li pou trafik ladrog. Premie Minis limem ti entervenir pou fayle kees la. Erezman sa ti fer li sanze. Enn zour li ti vinn dir so mama ki li ti pe kit lakaz parski li ti finn marye sivil ar enn tifi. Jamouna ti gagn sok. So deziem garson ‘si ti marye kont nasion. Prefer tifi ki garson! So trwaziem garson pa ti parey kouma tou garson. Li ti prefer konpagni garso. Tifi ti fer li plen. Kifer enn zoli garson koumsa swiside?
Ver laz senkant-an Jamouna ti koumans gagn problem lasante. Okoumansman dokter ti kwar ki li ti pe soufer bann konsekans inevitab menopoz. Li nepli ti pe dizer so manze. So vant ti koumans gonfle. Dokter ti koumans soupsonn lekzistans enn timer. Ler ti ouver, sirirzien ti prefer referme toutswit. Kanser malsen ti pe fane. Kouma souvan maler ti amenn enn ti reyon soley dan fernwar-koltar, warning lamor ti fer dimoun koste. Dass so manier ti sanze. Regre? Santiman koupab? Li ti rapel ki so tour ‘si ti pou vini? Enpe tousa melanze. Jamouna ti apresie so prezans san rankinn. Li pa ti kone ki li ti pe gagne me li ti pe santi ki so ler pou li ale ti pe galoupe vini. Bann garson, belfi, tifi, zann ti vinn antour li. Kan li pa ti pe tro soufer li ti tanzantan fer enn ti gate ar Shanti ek Devi.
Apre detrwa semenn soufrans atros ki ti pli long ki leternite, silans ti ferm so lizie pou toultan. Bann fam dan vilaz ti bengn so lekor, met so pli zoli lenz, pengn so long seve drwat de kote so lekor, met zoli fler dan so seve ki ti pe fil ver desten Shakti Devi. Enn vie bonnfam ki ti bien kontan Jamouna parski li ti toultan ena enn bon parol pou so vwazen-vwazinn, ti dibout kot so latet, ti fer enn lapriyer, ti fixe so figir kouma fixe enn sen dan legliz. Li ti pe rapel martir ki Jamouna ti pase. Lor lili malad ki zot ti koumans pran li kont, lor kanape ki zot ti pran li swen.
Avan lev lekor, dapre koutim Gonndouana, enn pret-zom ti bizen fer enn lapriyer. Ganga ti ensiste ki se enn pret-fam ki ti pou fer lapriyer la e kan li ti ensiste so fami ti prefer sede pou gagn lape. Pret-zom dan vilaz, pa dir ou, ti fini pwente. Pou sak ti lapriyer li ti ena so barem. Anplis li ti enn exper lor envant ritiel ki, si pa aret li, ti kapav file kouma laliann leng. Ler li santi ki li ti preferab pa al kont bann fam ki paret ti deside pou soutenir Ganga, li pran poz enn gran saz. Ki pou fer, travay Bondie sa! San kone kiler, kouma, kifer enn savat kalot so lazou lis.
Konntou ki ti pe get sa sinema la ansekre, fer enn sourir, al okip so lokipasion trazi-komik.
Continue reading “JAMOUNA-GANGA-DEVI par Dev Virahsawmy – enn novela”