Pou Rachel, nouvo diya ki pe ekler mo sime ver aswar-lalimier.
©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM
AK 1
Sapit 1
DEMANN
Pou tou dimoun dan vilaz li ti finn fini tas lor poto. Li ti fini gagn venntrwa-zan e li ti ankor viv kot so mama. Pourtan depi laz sez-an li ti pe gagn demann me bien vit bann pretan ti pe fonn. Ti ena mem enn ki ti vinn fer so demann me ti marye ar so ti ser. Ti ena boukou palab lor li. Li ti enn touk perse; so labous santi pi; so manier fer zom degoute … Me laverite, zis Balram ti kone. Sa ti res zot gran sekre.
Ler Balram ti fer so demann, tou dimoun ti sir ki li ti pou frekante de ou trwa fwa e lerla ti pou kas bag. Non. Li ti frekante enn fwa par semenn, de fwa par semenn, enn semenn net. Sannkoutla dan vilaz ena ti koumans dir ki Balram ti garrdamaj. Ena ti dir ‘garrdamde’. Sirman li ti enn nwar touni ki ti pe rod enn bout ar so boper ki, tou dimoun kone, ti bien posede. Seki zot pa ti kone se ki ant Timi ek Balram ti ena enn mazik ki ti pe atas zot ansam. Romans li pa ti ekziste zis dan fim ‘meriken’. Enn lot zafer zot pa ti kone. Papa Timi pa ti fer Balram konfians ditou e ti aksepte li parski so tifi ti tas lor poto. Akoz kiafer li ti aksepte ‘sa voryen la’.
Timi ti enn ti fam bien popiler dan vilaz. Li ti kontan rann servis. Dan lakaz so paran limem ti pe fer tou. Kouma so mama ti malad-malad, li ti bien vit vinn sef: gete ki komision bizen aste sak mwa e ki bizen kwi toulezour; ki bazar bizen fer sak semenn; toulezour limem ti prepar dilo so pou so papa lav so lipie dan bake; servi li so manze. So vre nom ti Lachimi. Lachimi ti vinn Timi parski dimoun kontan fer lekonomi koze e zot ena rezon. So ti ser ek ti frer ti apel li Appa Timi pou montre respe pou enn gran ser. Bann lezot zanfan dan vilaz ti apel li Tantinn Timi. Ena ki ti apel li Tantinn Appa Timi parski zot pa ti realize ki ‘appa’ li ti enn mo spesial ki ti frer ek ser ti servi pou montre respe pou enn gran ser.
Balram so kote ti ena pre tannsenk-an e dan so vilaz, Hamlet, ki ti anviron dis mil depi vilaz Lermitaz kot Timi ti reste, li ti ena repitasion akter dan natak ek santer dan gamat. Kouma li ti zoli garson e so talan akter-santer ti bien apresie, li ti pe ant rev sekre boukou zennfi. Me li ti deside ki li ti pou marye andeor so vilaz parski dan Hamlet tou dimoun ti kouma fami ou preske.
Balram, pa kone kifer, rapel enn regar zennfi ki li ti krwaze set-wit-an pli avan dan enn maryaz. Enn tifi kenz-sez-an gos-gos dan so sari ki klerman li ti mete premie fwa. Andire li ti per so lipie may dan so lenz. Pou dimoun kan enn tifi koumans met sari, sa li ti enn sign ki so paran ti panse ki li ti finn pare pou maryaz. Me pou Balram maryaz ti bien-bien lwen dan so program. Kouma mous dimiel li ti pe gout nektar dan toutsort kalite fler. Dan so langaz zom li ti kontan dir: kifer nouri vas si kapav bwar dile par kar? Me souvenir enn regar gos-gos dan premie sari ti kol dan so memwar.
Enn gramaten apre enn lanwit san somey, li ti al get enn vie tantinn dan vilaz Hamlet pou dir li rod enn bon tifi pou li parski li ti’a kontan marye. Me li ti ole kikenn ki pa viv dan Hamlet ousa tro pre ar vilaz la. Rod kote Lapoudor, Bonnvenn, Lermitaz, Mapou, Kotez, Grangob.
– Dan Lermitaz ena enn tifi … li ena enpe laz. Pa kone si to pou kontan. Bon fami me enpe tabardenn, garson manke. Enpe fami ar mwa.
Vie tantinn ti dres papie pou ‘al get tifi’ e se koumsa ki Balram ti retrouv regar ki ti perdi dan brouyar letan pandan set-wit-an.
Lor vites fami de kote ti tom dakor. Fami Balram ti soulaze. Zot ti bien per ki akoz so lavi ki li ti pe amene, li ti kapav zwenn tase ar enn fam ki ti pou fer fami gagn onte. Kote Timi ti ena bel soulazman. Zot ti per ki li ti pou mor vieyfi. Me amizir letan pase papa Timi ti koumans santi enn tristes e anmemtan enn lafreyer. Kisannla pou okip lakaz kan Timi ale? Eski Balram pa ti pe marye akoz leritaz ki so madam ti pou gagne kan so papa mor? Bolom la ti vadire lor labrez. Akoz samem ler Balram ti koz maryaz sivil li ti kont. Pa bizen maryaz sivil. Pa neseser. Me Timi ek Balram ti bien deside pou fer maryaz sivil apre maryaz relizie, san les personn kone.
Pa ti fer enn gran maryaz. Apre maryaz, Balram ti al viv dan vilaz Kotez ki ti lamwatie distans ant Lermitaz ek Hamlet. Balram ti ena enn teren apepre enn arpan lor lekel li ti konstrir enn ti lakaz de lasam, enn godon, plis lavarang. Lakwizinn ek lasamben ti detase e latrinn ti lwen ar lakaz dan enn kwen dan fon lakour. Timi ti dimann li fer aranz enn lekiri pou nouri kabri ek enn poulaye. Timi ek Balram ti bien deside pou okip zot later pou ki li nouri zot ek zanfan ki ti pou vini.
Apart lelvaz ek plantasion Balram ti pe kontinie sant dan gamat. Kan zot ti fek marye parfwa Timi ti pe akonpagn li me ler zanfan ti koumans vini Balram ti pe ale tousel ziska zour kan li ti deside pou sed so plas bann pli zenn ki ti pe lev latet. Dan di-zan maryaz zot ti gagn senk zanfan ( trwa garson ek de tifi). Zot ti panse ki senk ase e zot ti desid pou pratik familiplaning ki ti fek rant dan pei.
Sapit 2
BANN ZANFAN
Dis premie lane maryaz ti pase san gran problem. Lavi ti difisil. Bann zanfan ti pe vini enn deryer lot. Ti bizen grandi lakaz, azout lasam pou bann zanfan. Lot kote papa Timi ti refiz ed so tifi parski li ti dezobeir. Ti dir li pa marye sivil. Me Balram ek Timi ti deside ki zot pa pou tal lame. Zot ti swazir sime liberte ler zot ti desid pou ranz zot lakaz lwen depi Hamlet ousa Lermitaz. Zot pa ti’le ki fami fouraye me pou sa ti ena enn pri pou peye. Ti bizen aprann debrouy tousel. Me dan vilaz Kotez ‘si ti ena vwazen ki ti pou galoupe vini ler zot tande ki ena difikilte.
Trwa garson ti vinn enn deryer lot e lerla de tifi ti swiv. Zot premie garson, Tamby, ti foto so papa me ler get bien dan so regar ti ena douser so mama. Depi bien zenn li ti kontan desine. Kouma li ti gagn enn ti sans li ti desine; desinn lor later ar enn baton balie; desinn lor lardwaz, lor papie; parfwa li ti kontan larg so lekor lor lerb dan karo, get lesiel e desinn sat, lisien, kabri, zwazo ar bann kalaminndas niaz. Dan lekol li ti pe debrouye me bien vit li ti perdi konsantrasion. Li ti trouv matematik bien rann. Me pandan brek limem ti plis aktif dan lakour lekol.
Samy li, li ti kontrer Tamby. Disipline, pratik, metodik. Li ti vinn fierte so papa. Li ti toultan premie dan klas. Apart devwar lekol ek travay lakaz li pa ti enterese ar nanye. Li ti kone kan bizen sem lagren, kan bizen transplante, kan bizen rekolte; li ti konn netway lekiri, tir dile ar kabri; li ti mem donn so mama koudme dan lakwizinn, okip ti baba. Li ti vinn lebra drwat so paran.
Kan Ramou ti ne Balram ek Timi ti gagn enn ti desepsion. Zot ti dekouyone kouma koze la ti dir parski zot ti sir zot ti pou gagn enn tifi. Balram sirtou ti anvi enn tifi. Andire depi li ti baba Ramou ti santi ki li ti enn endezirab e li ti grandi enn lot fason. Li ti toultan tousel, kapon-kapon, tris-tris. Samy ti profit so febles. Pa Tamby. Tamby ti sagren li. Katriyem groses ti amenn Balram so Luxmi. Enn bote tifi; enn bon melanz elegans Balram ek feminite Timi. Zot ti donn li nom Ramba. Kamla so nesans ti enn aksidan. Personn pa ti’le li me li ti vini. Enpe kouma Ramou li ti kontan bat karte ar lezot e parfwa ar Ramou me pli souvan tousel li ti pe zwe ar bann personaz imaziner ki ti peple so latet.
Dan tou so zanfan Timi ti plis sagren Tamby ki ti bien frazil. Pa so lasante. Me pou enn wi, pou enn non so gargoulet kase. Li ti move kalite sansib. Timi ti per ki so garson les bouldozer lavi kraz li. Kifer li pa ti kouma so ti frer Samy ki, kouma Hanouman, ti kapav lev montagn? Pa kapav fer nanye. Sakenn so desten.
Malgre zot diferans, fami Timi-Balram ti ini par lamour ant paran, lamour paran pou zanfan, zanfan pou paran ek lamour ant zanfan. Tonbe-leve zot ti ansam.
Travay zame ti fer Timi ek Balram per. Zot ti arpan later ti pe donn bel rannman. Balram ti kontan sey nouvo lide. Kouma ti ena enn ti larivier, larivier Bonnvenn dimoun ti apel li, ki ti pas lor balizaz so teren, dilo zame ti enn problem. Li ti fouy enn kantite ti kanal pou fer dilo rant enpe partou dan so plantasion e dan enn landrwa bien santral li ti fer enn gran basen e dan so basen ti ena bred kreson, bred sonz ek tilapia. Ler li ti pe ranz kanal ek basen dimoun ti dekonsey li parski moustik ti pou donn bal. Balram ti tande ki tilapia kontan manz moustik. Li ti desid pou met detrwa tilapia dan so basen sonz ek kreson. Zot ti peple kouma mirak e anmemtan ti nouri kreson ek sonz ar fertilizan natirel. Souvan bann kanar dan lakour ti vinn azout zot bout. Li ti lir parla ki vas ki ekout lamizik donn meyer rannman dile. Si bon pou vas kifer pa seye ar kabri? Li ti konekte enn vie oparler ar so radio e tou seki dimoun ekoute kabri ‘si ti tande. Zame personn pa ti reysi kone ki lefe ti ete me zame bouk, kabri ek zot zanfan ti proteste. Kan Balram ti pe fer so bann experyans, Timi, sourir kasiet lor lalev ti pe yam li depi lwen. Li ti kone ki so bonom ti enpe drol e kikfwa akoz sa so latasman pou Balram ti for kouma labaka.
Zot plantasion ti pe raport bien. Malgre depans ti pe ogmante, sirtou kan Tamby ek Samy enn deryer lot ti fini lekol primer pou al kolez, zot ti kapav fer fas. Ti ena so bontan ek so movetan; ti ena ler kan ti bizen ris jab par lake me zot ti toultan gard latet andeor dilo. Balram ti aste enn vann pa zis pou al livre marsandiz me osi pou aste angre an gro anvil e revann an detay ar bann ti planter. Anplis li ti koumans aste prodwi lezot planter pou al livre arkanter anvil. Li ti enn gran debrouyar. Atraver so bann kontak li ti reysi gagn enn latab dan bazar pou vann so legim, poul, dizef ek laviann kabri. Lepok konze so de garson ti pe al ar li anvil. Samy ti dan so pla me Tamby ti onte ki so bann kamarad kolez kapav trouv li e apel li marsan bred. Li ti toultan gos-gos e ti profit sak lokazion ki li ti gagne pou pa al anvil.
Me enn Samdi swar Timi ek Balram ti gagn sok. Dan Kotez kan ena enn maryaz dan enn fami tou dimoun envite dan gamat ki deroule lavey maryaz. Sa Samdi swar la fami Timi-Balram net ti rant dan vann pou al dan gamat. Depi lontan Balram ti aret sant dan gamat me tanzantan kan letan permet li, ti kontan bat enn kare pou replonz dan lanbians. Manier zwe lamizik ti finn bien sanze; bann nouvo lenstriman ti pe avoy ansien dan godam; nepli ti ena zom degize an fam; santez fam, dansez fam ti pe rant dan kiltir for-for. Sa swar la lanbians ti extra. Enn kou, san atann, enn ti garson anviron kenz-an dibout divan mikro; lorkes koumans zwe e enn lavwa velour anvlop zot tou. Timi ek Balram ti kwar zot pe reve. Limem sa? Wi, Tamby ti pe sant enn sante ritme e vit tou dimoun ti koumans tap lame pou donn lagam. Zot garson timid, lakagn mem parfwa, ti pe met plis ki san dimoun dan lazwa. Piblik ti dimann ankor. Tamby pa ti kil parad.
Sa swar la, lor sime retourn lakaz, bann paran ti sey konn plis lor zot garson me li ti revinn gounga.
Timi ti rapel bien ki ti ariv enn so tantinn ki ti marye ar enn boug ki ti okip tou zafer limem. Tou dimoun ti pe dir ki kantite li ti kontan so fam. Li pa ti les li fer nanye par limem. Li ti kontrol tou; li ti diriz tou; so madam pa ti ena okenn traka. Enn zour mari la ti mor dan enn aksidan. Madam la ti koumadir paralize dan so lekor, dan so lespri. Timi ti deside ki sa zame ti pou ariv li. Akoz sa li ti pran kont tou seki so mari ti pe fer; li ti mem aprann kondir vann la. Dan lavi zame kone! Enn madam lor volan? Sa ti enn zafer rar sa lepok la. Souvan kan zot ti sorti ansam pou al dan enn fet e ki Balram ki ti kontan tap so ti zafer – li ti apel sa manndou, enn lot mo pou meksinn – ti gagn enpe konpran, Timi ti pe pran volan pou retourn lakaz. Samy ti pou al asiz akote so mama e Tamby, dan siez deryer, ti pou ser so lamaswar telman li ti gagn per. Bann lezot zanfan ti pou dormi vadire tou normal. Tamby li, li ti toultan per ariv so mama enn maler.
Erezman ler maler ti koup dan zot karo, Timi ti pare pou fer fas. Balram so lasante ti pe koumans lok-loke. Dan so fami jabet ti enn maladi erediter. Balram ti pe remarke ki ler li ti gagn enn dimal li ti tarde pou sek me li pa ti pran kont ziska ki enn zour enn ti dimal ti koumans fane. So dokter ti dir li ki so lipie ti finn gagn lakangrenn. Ti bizen anpit enn lazam. Lor vites ti bizen reorganiz travay. Kouma Samy pa ti tro enterese ar lekol, so mama ti dir li okip bazar. Timi li, li ti pou pran plas Balram e Balram ti pou okip lakaz ar led enn servant ki zot ti deza pe anplwaye. Okoumansman bann zom ki pa ti abitie fer tranzaksion ar fam ti tike me vit zot ti konpran ki si zot pa ti fer atansion Madam Balram ti pou ploy zot, met dan so boursak. Apartir sa moman la ti ena ant zot ek Timi enn respe partaze. Ena fam ti admir Timi me ti’ena osi ki ti pe kritik fam ki rod fer kouma zom.
Ler Timi ti gagn karant-senk-an li ti fini vinn enn dimoun popiler ek enportan dan so paraz. So repitasion ti pe vwayaze pou al dan bann vilaz vwazen kouma Mapou, Bonnvenn, Grangob, Lapoudor, Roster, Melvil, Mamzelzann, Plato san mansionn Hamlet ek Lermitaz kot zom kouma fam, vie kouma zenn ti admir li. Boukou dimoun ti pe deza apel li Tantinn Timi.
Si li ti donn Tamby ek Samy boukou letan e ti okip zot bien, akoz so nouvo responsabilite, li pa ti pe kapav okip Ramou, Ramba ek Kamla. Me erezman pou sa bann zanfan la Balram ti dan lakaz e malgre so andikap li ti fer so bes pou so zanfan.
Continue reading “TANTINN TIMI par Dev Virahsawmy – enn novela”