Category: Proz Orizinal / Original

Pou tou bann toktok lor later.

©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM

SAPIT 1

Enn fwa dan pei Banndoukland ti ena enn Sadou ki ti viv dan lafore Makonde anba enn pie lafours. Sadou la ti ena enn gran pouvwar mazik. Li ti rapel lepase, li ti konpran leprezan e li ti souvan okouran bann evennman avan ki zot ti deroule. Enn zour ler li ti pe medite li ti tann enn lavwa profetik ki ti revel enn orak: “Banndoukland pou rant dan so faz Bomatom Bharat, so Kalyoug, ziska ki enn tifi, enn zanfan mirak, pou vinn efas fernwar e permet reyon soley travers lekran gaz pwazon.” Sadou ti fer enn sourir, pran so baton, al dan direksion soley leve kot li ti sir li ti pou zwenn zanfan mirak.

Pou Sadou enn long lamars ti koumanse. Kouma li ti perdi labitid marse ousa fer lekzersis, bien vit li ti fatige. Li ti bizen asiz lor ros dan bor sime pou regagn respirasion me avek pratik so landirans ti ameliore. Li ti pe kapav kouver enn long distans sak zour. Sak zour li ti pe santi li enpe pli pre ar Prathna, zanfan mirak. Pou pa perdi letan, li ti evit landrwa abite; dormi an plen-ner; manz fri, maniok, patat; e bwar laroze matinal lor petal fler. Enn zour ler li ti pe apros enn lakrwaze, depi lwen li ti santi enn prezans me li pa ti trouv nanye parski sime la ti kas kontour e bann touf ti pie ti pe bar gete. Enn kout sek, kouma enn vizion, so prop zimaz paret divan li koumadir li ti pe get dan laglas. Zimaz la ti koz premie.
– Depi de zour mo pe atann twa Karann. Kifer to anretar?
– Anretar?
– To pa ti tann mwa pe dir twa degaze? Mo apel …
– Ayo Karinn! We, mo ti tann twa me enpe lwen. Mo kwar mo pe vinn sourd. Ayo!
– Non, to pa sourd. To lespri ki fouka. Enn zwazo sante e to arete pou kontanple so bote. Enn fey tonbe e to ramas li. Ki to fer ar tou sa bann fey mor la? Bon degaze! Karonn pe atann nou dan prosenn lakrwaze. To’nn manze?
– Wi, koko, banann e mo’nn bwar fangouren.
– Mo espere Karonn pa perdi sime. Sa enn lot sa! To dir li tourn agos, li li tourn adrwat.
– Kouma to kone Karinn?
– Karann, to pa’nn tann li dimande kot nou ete?
– Ayo! Lavwa bien feb. Aster mo tann li bien.
– Normal to pou tann li bien. Li la divan twa.
– Kotsa?
– La anba pie bangasay. Normal li pe antone. Apre li pou dir li gagn kolik.

Trwa Sadou, Karann, Karinn ek Karonn ti kontinie zot larout. Amizir zot ti marse, zot vites ti akselere. Si touletrwa ti kouma Karinn zot ti pou avans pli vit. Souvan Karonn ti tourn dan move sime e lot de la ti bizen al lasas li. Kriye li pa ti ase. Li ti fons drwat, fer koumadir li pa ti pe tande. Karann, so kote, ti kas zot lelan parski enn papiyon ti pe zwe kouk ar mous dimiel. Parfwa Karinn ti sap lor kal.
– Karann, aret koz nenport! Fode pa fer Prenses Prathna atann.
Karonn pa ti konpran.
– Prenses?
– Me wi bourbak! So papa Lerwa liniver. Normal bizen apel li Prenses, Prenses Prathna. Peyna letan pou perdi. Twa Karann to vey Karonn, anpes li perdi sime; twa Karonn to vey Karann, anpes li aret enn tren pou li krase. E zot toulede, swiv mwa. Apartir aster nou marse aswar e repoze dan lazourne.
– Ayo! Kifer?
– Ayoyo! Kifer?
– Aret zot ayo ek zot ayoyo. Zot trouv sa zetwal briyan laba dan les. Limem ki pou endik nou nou sime. Swiv mwa.

Amizir soley ti pe kouse zetwal la ti pe vinn pli briyan e li ti pe deplase lantman pou permet nou trwa Sadou swiv li. Pandan plizier semenn zetwal la ti gid zot. Enn swar zis minwi li ti arete. Trwa Sadou ti arete e kouma ti pe fer bien nwar zot ti prefer atann soley leve.

Anba enn gran pie lafours nou trwa Sadou ti dormi enn somey telman profon ki ni barlizour, ni sante zwazo tou kouler ti reysi kas zot somey. Ti bizen enn reyon for saler lete lor zot lizie pou ki zot realize ki ti finn ariv zot. Karann ti koz premie.
– Ayo! Sa reyon soley la li kouma enn benediksion lor mo popier.
Karonn ti azoute.
– Ayoyo! Soley pe mouy mwa.
Karinn ti aret so lelan.
– To pe transpire, gopia.
– Ayoyo!

Karinn ki toultan ti pran desizion vit, ti dir zot ki bizen fer. Me kot ekzakteman ti bizen ale li pa ti sir parski akoz soley ti pe briye, zetwal-gid pa ti vizib. Karann ti bizen anpes Karonn perdi sime; Karonn ti bizen anpes Karann fer ler an plen-ner. Karonn ti dimande.
– Ayoyo! Kot pou ale?
– Bizen atann soley kouse. Lerla zetwal-gid pou vinn vizib. Li pou dir nou.

Apenn li ti fini koze, lalinn ek soley ti fer enn lalians pou plonz Planet Ter dan nwar total. Kouma far dan nwar zetwal-gid manifik e imobil ti koumans flase.
– Ayoyo, li pe apel nou.
– Ayo, ala zoli la!
– Kot Karonn?
– Mo kwar li laba.
– Kotsa?
– Laba.
– Karonn, kot to pe ale?
– Ayoyo, li pe apel mwa.
– Kisannla?
– Prenses Prathna. Ayoyo, li tousel pov jab la!

Sannkoutla Karinn ek Karann ki ti swiv Karonn. Zot rant dan enn vilaz kot tou dimoun ti sitan okipe ar zot prop lokipasion ki zot mempa ti remark prezans trwa etranze. Ti ena enn misie dan so karo. Ler trwa Sadou la ti dir li bonzour, li ti get lao dan lesiel e ti kriy for: “Boukou-boukou douk! Lapli pou tonbe.” E li ti kontinie so lokipasion. Enn madam ti pe donn poul manze dan so lakour. Ler bannla ti dir li namaste, li ti galoupe, rant dan so lakaz, resorti ar enn balye e ti koumans balye lapousier dan ler. Karann ti enpresione. Me de lot la ti trap so lame, ris li. Ler ti ariv divan enn lakaz abandone, Karonn ti arete.
– Ki to gagne Karonn?
– Ayoyo! Li ladan do dos.
– Kisannla?
– Nou Prenses Prathna, dos.
– Kouma to kone?
– Zot pa tann li pe apel nou?

Ler zot ti rant andan zot ti trouv enn tipti tifi, enn zanfan mirak.

Continue reading “PRENSES PRATHNA par Dev Virahsawmy – enn novela”

©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM

Pie flanbwayan kouver ar fler;
Bann pie leksi ranpli ar fri;
Lalimier ble dan lesiel ge
Pe donn nesans nouvo lane.
Banane, banane!
Vini zanfan nou trap lame,
Nou fer laronn pou nou danse;
Banane, banane,
Nou pas leponz lor lepase,
Ansam nou bwar enn lasante;
Banane, banane,
Zordi lavi rekoumanse,
Vini zanfan nou trap lame.

PROLOG

Dokter Deva finn dir mwa ki kanser la pe fane. Li pa konsey operasion. Perttan! Li’nn preskrir ladrog pou kalme douler. Mo pa boulverse parski mo’nn bien viv mo lavi. Zame mo pa finn ena anbision vinn santener. Kan ler gran depar arive pa neseser plore me si gagn letan, kapav konplet seki ena pou konplete. Toultan mo ti anvi rakont zistwar mo vilaz manier mo ti trouv li, manier mo ti viv li. Toultan ti finn ena kiksoz ki ti obliz mwa posponn sa travay la. Aster mo pa ena okenn exkiz. Mo bann zanfan finn donn mwa enn laptop. Koumsa mo kapav ekrir, lir lagazet lor enternet, get fim, ekout lamizik, zwe kart kouma frisel ek soliter san kit mo lasam, ni mem mo lili parfwa. Laptop enn gran envansion. Si mo fini louvraz la, mo pou kapav avoy li direkteman mo editer. Mo pa’le donn personn traka…

SAPIT 1

MO VILAZ (I)

Dan vilaz kot mo ti ne ti ena plizier lenpas ki ti aret sek lor bor enn gorz, Gran Raven, ki ti desann brit ver enn ti larivier ki ti sarye dilo lasours, amenn li lamer. Si enn kote ti ena sa gorz la, lor lezot kote, apart enn, ti ena enn ranze kolinn diferan oter. Kot pa ti ena kolinn ti ena lamer. Akoz samem, mo kwar, ti ena enn expresion ‘al lot kote dilo’ ki dan nou lespri ti vedir sime lavantir ek risk. Lenpas so kote ti vinn enn zimaz pou dir ki pa ti ena sime sorti. Kan zwe domino, olie dir ‘pas’ kan peyna zwe, nou ti pe dir ‘lenpas’. Kan nou ti santi ki nou ti kwense dan enn take, pou montre nou volonte nou ti kontan dir ‘bizen defons baraz’. Mo mama ti dir mwa ki mo ti ne enn lepremie Zanvie dan Lenpas Flanbwayan ki ti diferan ek spesial. Dan so finision, de kote sime, ti ena enn ta pie flanbwayan. E kan lane ti pe aprose petal rouz ek oranz ti tale partou. Pa ti ena boukou dimoun dan Lenpas Flanbwayan. Bann lakaz ar twatir lapay ti omilie enn ase gran lakour kot ti ena enn varyete pie kouma lila, kaliptis, katrepis, mang mamzel, mang lakord, mang dofine, mang mezonrouz, pie badamie, pie longann, pie friyapen, pie tamaren, pie papay, pie zat; ti ena enn varyete plant kouma vetiver, mige, vieyfi, viegarson; pie fler ti ase rar. Pre kot gorz ti ena enn group lakaz kot bann desandan esklav libere ti pe viv. Nou ti apel zot Mazanbik. Zot ti fer lelvaz koson, plant maniok ek batat. Souvan, sirtou dan Samdi swar, roulman ravann otour dife ti met lanbians e nou, bann zanfan, nou ti kal dan enn kwen pou get tamasa.
“Dalennatana amoris bahout atcha!
Dan Lenn mete langouti
A Moris mete kalson, palto.”

Pa kone kifer, kan mo retourn lakaz, mo mama ti kontan dir, “To’nn al kot to fami. Kifer to pa al res laba?”

Larout prensipal nou vilaz ti apel Gran Sime. Li ti koumans dan bor Gran Raven, travers vilaz la, kontourn bann kolinn, pas par Lafnet – samem landrwa kot pa ti ena kolinn – pou desann ver lamer. De kote Gran Sime ti ena bann grap bitasion ar bann nom ki ti fer mwa reve: Kotez, Mamzel Zann, Plato, Sen Kler, Mapou, Roster, Melvil, Belmon.

Nou vilaz ti dan enn sitiasion bloke. Mo gran kouzen Sanasi ti kontan dir ki nou tou, nou kontan viv dan lenpas. Pourtan enn senp pon ki travers gorz Gran Raven, ennde sime ki pas ant bann kolinn pou desann lot kote ti pou kas nou izolman. Mo kwar li ti ena rezon kan li ti pe dir ki dapre li nou gagn enn santiman sekirite kan nou viv dan nou nik lenpas ek anklavman. Akoz sa nou pa ti’le pran risk pou amenn sanzman. Ti sanzman korek; gran sanzman zame! Nou ti kouma enn tibaba ki pa ti pe anvi ne parski li ti bien dan vant so mama. Zeografi ti fixe nou aktivite. Toulegramaten bann kamion ti vinn sers travayer pou al travay dan karo kann ek dan lizinn andeor nou baz; ti ena detrwa ki ti al lapes lor zot bisiklet e dan tanto zot ti revini ar zot tant pwason ki zot ti vande dan vilaz; seki ti pli malen ti ouver ti komers – ti laboutik, tabazi, marsan dile ki gramaten plen so bidon kot bann vase e lerla al vann dile la dan vilaz, marsan dipen ki ti osi marsan legim, marsan mersri-antrede ets; bann bon menwizie ek sarpantie ti pe kapav debrouye san tro difikilte; tou dimoun ti plant legim dan zot lakour, ti nouri zanimo pou zwenn de bout. Lavi ti pe deroule dousma-dousma. Dan nou vilaz souvan ti tann: “Chalata dire-dire!” Ar sa tou dimoun ti paret satisfe.

Zeografi ti ede par labitid. Dan nou vilaz tou dimoun ti kwar ki bann rol ti deside par desten e nou zis ti bizen aksepte. Desten ti swazir kisannla pou sef dan baitka, dan sivala, dan lakaz. Fam ti bizen okip lakwizinn, lakaz, mari, zanfan, lakour, zarden ek zanimo. Kan enn madam al travay dan karo pou tabisman ‘lot kote laba’, so gran tifi ti bizen ranplas li kan li pa la. Zis garson ki ti gagn drwa al lekol. Kan madam la ti retourne apre so latas, li ti bizen mat ar lezot latas fidelman, dapre koutim, kiltir ek labitid. Dan sivala, kovil, moske ek lasapel ti pres mem mesaz: Bondie kone ki li fer.

Kouma mo ti dir, mo ti ne enn lepremie Zanvie. Mo ti premie zanfan, premie tizanfan kote mo mama kouma kote mo papa. Plis enportan, mo ti enn garson. Panndit ti get dan liv pou kone ki nom Bondie ti swazir pou mwa me sirtou pou dir mo paran ki desten ti fini trase pou mwa. Mo ti ena enn gran desten. Pa ti ena plis detay. Me mo paran, gran paran ek tonton ti extra eksite. Bann madam ti al dan lakwizinn pou prepar gajak e bann misie ti al anba pie badamie pou tap enn tizafer. Pa kone kifer, zot ti apel sa pran enn lasante. Kan pli tar mo ti ole mo par dan lasante zot ti dir mwa li pa bon pou mo lasante. Difisil kone ki pase dan latet gran dimoun.

Mo anset ti vinn dan vilaz lepok ki tabisman ti bizen travayer dan plantasion. Dapre mo granper, mo aryer granper, Ramsamy Ramsamy, ti konn fer lekonomi e li ti aste enn porsion teren. Ler li ti mor tou so bann garson – ti ena sis antou – ti gagn zot par. Li ti ena tifi ‘si me lor zot personn pa ti konn nanye. Kot mo ti reste ti apel Kan Ramsamy. Mo granper ti pli gran garson Ramsamy Ramsamy. Donk apre lamor mo aryer-granper, se mo granper ki ti vinn sef e li ti dirize kouma enn vre sef klan. Dan kan Ramsamy ti ena trwa zenerasion dimoun. Mo granper ki ti swiv mo aryer-granper lor fer lekonomi ek lor bon envestisman, ti aste tou teren anvant otour nou kan. So garson kouma so tifi ti gagn enn bout teren pou konstrir zot lakaz e so bann zann ti vinn res dan kan Ramsamy elarzi. Dan Lenpas Flanbwayan ti ena nou lakaz, lakaz kouzen mo papa ek so madam ek lakaz ser mo papa ek so misie. Me ti ena osi enn fami Mizilman e dan finision lenpas ti ena, kouma mo ti dir zot, bann Mazanbik. Mo papa ki ti pe pran plis responsabilite amizir mo granper ti pe vieyi, ti fer tou pou aste teren Bay Goulam me nou vwazen ti refiz vande parski, li ti pe dir ouvertman, li ti santi li ek so fami ansekirite dan Kan Ramsamy. Madam Bay Goulam, Tantinn Fatma, ti enn bon kamarad ar mo mama. Bay Goulam, ki ti bien kontan so madam ti fer tou pou fer li plezir. Initil sey bouz bann ki ti viv dan Kan Mimi, kot bann Mazanbik ti pe reste, parski zot rasinn ti fini rant dan profonder later. Zot ti pe evolie natirelman dan enn lanvironnman pourtan pa fasil. Zot ti reysi domestik enn parti Gran Raven pou fasilit zot aktivite agrikol. Dapre mo papa, dan fon Raven zot ti plant kann pou fer tilanbik; ti ena osi ganja pou zot prop konsomasion. Mo papa ti bien kone parski zot ti vann tilanbik ar li e ar tilanbik melanze ar lapo zoranz, zirof, limon, tamaren mir li ti fer rom aranze. …Enn zafer drol. Ti ena boukou zanfan nou laz dan Kan Mimi me zame ti trouv zot lor ban lekol. Dapre mo mama ki pa ti tro kontan zot, bann zanfan la ti tro bet pou aprann Angle-Franse. Anverite sa lepok la pou al lekol ti ena enn fiz pou pey profeser. Konsey vilaz ti donn batiman me paran ti bizen pey fiz. Samem ti lapey profeser. Akoz sa boukou zanfan pa ti pe al lekol. Pa zis dan Kan Mimi. Dan Kan Ramsamy ‘si ti ena zanfan ki pa ti al lekol. Sa, mo mama pa ti trouve.

Ti ena dan nou vilaz enn lider ki ti pe dimann administrasion santral ouver enn lekol pou tou zanfan dan vilaz. Li ti apel Kavi Ram. Kot nou, nou ti apel li Tonton Kavi. Kan mo ti gagn di-zan mouvman Tonton Kavi ti gagn so premie laviktwar. Administrasion santral ti ouver enn lekol 4 klas: 4-5 an; 6-7 an; 8-9 an; 10-12 an. Bann profeser ti peye par administrasion me zanfan ti bizen amenn zot prop lardwaz, kreyon; kaye ek plim. Dan gran klas bann zanfan ti bizen osi aste zot prop liv. Tifi ek garson ti aprann ansam. Dan klas 10-12 an ti ena bien tigit tifi, zis detrwa. Bann zanfan Kan Mimi ti pe koumans al lekol e dan klas 6-7 an ti ena enn tifi Kan Mimi ki ti bien resanble mwa.

Enn ti zafer kouma enn lekol ti amenn enn lot fason get dimoun. Kan mo ti pli zenn, Kan Ramsamy ti mo lemonn. Dimoun ti apel Rajen, Damee, Dev, Sanas, Raj, Nila, Vasou, Nann, Mahen, Suresh, Padma. Aster dan lekol ti ena zanfan depi Mapou ziska Belmon; depi Karo Filao ziska Mamzel Zann; depi Plato ziska Kan Bombay; depi Kan Laskar ziska Kan Mimi. Mo vokabiler nom ti vinn diksioner. Ti ena Farouk, Aysa, Panjay, Panday, Tikolo, Vonvon, Paul, Gabriel, Ameena, Suzanne, Suzette, Liseby, Roland, Rahim, Roland, Alain, Gerard, Baldeo, Mahipal, Lata, Singaron, Manikon, Renga, Singa, Naynama, Parvatee, Parvedi … Konte fini, nom reste.

Apre sa Kavi Ram ti desid pou ouver enn lafwar enn fwa par semenn dan enn plas bien santral. Dan koumansman mouvman ek tranzaksion ti lan ek mens. Kan bann dimoun ti koumans realize ki prodwi-fer-lakaz varye ti ena valer komersial sitiasion ti bien ameliore. Zour lafwar ti gagn dizef, dile-kaye, lazle-goyavdesinn, poule-sirpat, zasar-legim, satini-sevret, pima-konfi; pli tar ti koumans gagn lenz pou zanfan, rob, kourta. Enn zour enn dimoun ti gagn lide met anvant bann obze ki bar plas dan lakaz. Gran sikse. Lafwar ti pez start kreativite e dousma-dousma ti sanzman ti pe vinn sanzman ase konsekan. Me touzour dan mem direksion! Tanki bann labitid prensipal pa ti menase ek ti ena posibilite plen pos, pa ti ena problem. Me…

Kan Kavi Ram ti vinn ar proze pou institie enn konsey vilaz, la bann reflex tribal ti fer pwal drese. Sak kan e sak klan ti met so kandida e sak kandida ti pe viz pos prezidan. Sak kandida ti rod lalians pou asir so laviktwar personel atraver laviktwar so lalians. Enn nouvo expresion ti rant dan vokabiler nou vilaz: solision winn-winn. Sak soley ki leve ti trouv debri lalians kase ek selebrasion lalians istorik. Rezion kont rezion, kan kont kan, klan kont klan, lari kont lari. Zame dan listwar nou vilaz ti ena otan tez pou explik natir natirel bann nouvo lalians e natir kontsezon bann lalians adverser. Tousa ti kapav fer gagn riye si pa ti ena violans. Nou vilaz ti asieze par enn ennmi envizib. Ostilite dan ler ti telman epe ki ti kapav koup li par trans ar enn senp kouto lakwizinn. Kavi Ram ti regret sa zour ki li ti gagn lide kre enn konsey vilaz. Degoute, li ti retir so kandidatir, disoud so groupman, lev so pake, al lot kote dilo. Zame ti retann li.

Continue reading “LENPAS FLANBWAYAN par Dev Virahsawmy – enn novela”