©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM

KOUMANSMAN RATE

Pou tou dimoun enn lantonwar se enn enstriman ki nou servi pou transfer enn likid depi enn resipian ziska enn lot. Dan laboutik Kaptann ti servi enn lantonwar monte lor enn laponp pou tir dilwil depi enn barik e avoy li dan enn ferblan pou servi kliyan; dan lakanbiz ti servi enn ti lantonwar plastik pou vers trwa topet dan flakon spesial ki Tonton Kontantapsozafer ti donn mwa toule-tanto pou al sers so meksinn; mo mama ti servi lantonwar pou vid dilwil dan boutey ousa petrol dan lalanp. … Mo mama ti osi kontan dir ki nou vwazen Tonton Soopaya ti bwar kouma enn lantonwar. Li ti vinn koumadir pandil nou sime. Ler li ti pas kot lakaz mo mama kriye: “Zanfan, finn ler pou al fer devwar. Tengn sa televizion la! Finn fini set-er.” Labivet dan kwen lari ti oblize ferme zis set-er. Tonton Soopaya balot-balote retoun lakaz, bat so fam, al dormi. Bien zenn so lefwa ti vinn konpot. Zour so lanterman mo ti kwar ki so fam ti pou montre so soulazman. Me non. Li ti plore parey kouma enn fek-vinn-vev ti bizen plore.

Me expresion pas dan lantonwar ousa tas dan lantonwar ti pe manz mo krann red. Pa ti pe gagn lizour. Bernadette, pli vie libreri dan landrwa, pa ti pe kapav donn mwa enn repons kler. Mo ti konpran pas dan ben, pas dan pake, tas lor poto, tas dan sek … Me mister total otour pas dan lantonwar ek tas dan lantonwar.

Dan nou landrwa – (Kifer mo dir landrwa me mo pa dir vilaz, lavil ousa pei? Parski mo landrwa ti vilaz, lavil, pei, rezion, kontinan, planet melanze.) – ti ena pli gran varyete dimoun ki ena varyete plant dan zarden Pamplemousse. Kikfwa li vre ki Bondie ti fer Moris avan e lemonn apre. Pou seki konn gete, mo landrwa ti enn katalog kot ti ena tou kalite spesimenn rar ek komen, komik ek trazik, fos temwen ek vre temwen; enn ansiklopedi pou etidie konportman. Par egzanp, dan paraz mo lakaz ti ena … Taler mo rakont zot.

Ena dimoun koumsa. Depi zot nesans mofinn protez zot. Ena koz koze desten, ena dir ki sa bann dimoun la zot marsand zot maler. Pa kone ki vre, ki fos. Enn zafer ti paret kler. Anita Napani ti tas dan lantonwar dapre mwa me Bernadette dir mwa li pa dakor. Zame mo rezenbe kan Bernadette dir kiksoz. Li finn viv plis ki katroven-dis banane; li finn konn boukou deroulman, boukou marday ‘si.

Anita pa ti al lekol parski so mama ti bizen li pou vey tibaba; bien zenn li ti zwenn tase dan sime kann – sirdar ki ti may li pe koup latet kann pou donn vas manze ti fer li gout so prop lazistis e sa pa kapav dir personn; li ti marye me lelandime ti retourn li lakaz mama parski marsandiz pa bon; enn sans lizinn ti pe ouver enpe partou. Malgre ki sak kenzenn li ti met pous pou pran lapey, li ti bon dan travay. Me ler li gagn karant-an so lizinn ti ferme e li ti tom lor lapay parey kouma enn fwa dan sime kann.

Misie lemer ti dir ki li pou bizen retourn lor ban lekol pou aprann enn nouvo travay. Zame li ti lor ban lekol. Kouma li ti pou retourne? Aprann nouvo travay? Nouvo masinn konplike? Karant-an?

De zour pli tar so lekor ti pe anpandan ar so sari maryaz lor enn brans pie mang dan bor sime kann kot enn fwa sirdar ti fer li santi pwa lotorite.

– Ou pa trouve Matant, li ti rant dan koup lantonwar me li pa ti kapav pas dan ouvertir tinel pou desann ver enn lot lalimier?
– Non, mo garson. Li pa ti reysi rant dan koup lantonwar; li ti tom akote. Pa mem zafer. Kikfwa so nesans mem ti enn erer. Arive sa! Les mo rakont twa seki ti ariv Molol.
– Molol?
– To pa konn li. Nek ekoute. … Molol ti enn zanfan inik, gate-pouri so paran ki ti dan extra-bien. Enn zour li ti pe zwe dan lakour. So boul ti roule, al dan sime – kikenn ti bliye ferm laport lantouraz. Zanfan la galoup deryer so boul. Enn loto ti pe pase atout vites … Molol pa ti pase, ni tase. Li pa ti ankor mem koste ar lantonwar. Bliye to lantonwar, mo garson. Lavi pa enn lantonwar. Li enn boul ron lor enn laplenn kare. Toultan mo bonom ti pe dir sa.

Bernadette riy so riye spesial kan li trouv kiksoz komik divan so lizie. Kan sa arive prefer pa rod plis parski so riye vinn pli for e kouma enn lapipi tou dimoun pou gagn riye.

Me doutans ti res dan mo latet. Mo pa ti ‘le tir dan mo latet ki lekzistans li enn lantonwar kot swa nou pase, swa nou tase. Ena so letan dous kan nou naz dan koup lao; ena so letan dir, difisil, plen ar tourman ler nou desann dan koulwar sere kouma orfelen dan lasemine-dinwar-partou; ena letan lespwar ler lalimier koumans pwente dan fon tinel; ena letan selebrasion ler anfen nou rant dan nouvo lalimier, retrouv balans, lazwa ek dinite. Si nou pa kapav rant dan pasaz sere, nou bat-bate ziska nou koul dan fon koup e tas lor parwa; si nou finn rant dan pasaz me nou pa konn trase, dinwar touf nou e nou tas dan zwen.

Continue reading “LANTONWAR”

©DEV VIRAHSAWMY AND ICJM
-“Mazeste, prepar ou. Dan kenz minit seremoni pou beni ou kouronnman pou koumanse.”
– “Fer tou dimoun sorti al pran zot plas.”

Sharam, gran lider enn nouvo rwayom pwisan ole detrwa minit trankilite. Li bizen res tousel. Li finn gagn laviktwar me ena enn ti gou amer parla ki pe anpes li zwir so sikse foul-foul.

Deor, enn gran lafoul zom, fam, zanfan finn fini rasanble depi boner gramaten. Dimoun partou. Lor pie, lor bann batiman, lor miray. Zot tou ole get ar zot prop lizie enn gran moman istorik kot Prens Sharam pou vinn ofisielman Lerwa Sharam I, Fanal Lanpir Soley Liner. Bann pret dan zot gran rob kouler safran pe alim sandal, bril lansan pou pous movezer. Kot lipie tronn, zot finn enstal tou bann materyo ek lekipman lapriyer. Zot bizen beni tronn la, sirtou beni dimoun ki pou asiz lor la, e si zot konn fer plezir zot kone ki zot pou dan bien. Kan tronn ek hawann koun marye pike, jab oblize kas pikan e rengn lor ek safran vinn eternel. Tou dimoun eksite; lafoul, bann diniter, bann envite espesial, bann reprezantan diferan group relizie. Sef protokol pe gagn kongolo. Tou dimoun santi zot plis enportan ki tou dimoun e pe rod asiz plis pre posib ar tronn. Ena finn mem amenn zot zanfan malgre ki envitasion ti bien presi: kart la ti valid pou zis de dimoun, Madam ek Misie. Komdabitid sakenn pe rod so bout e depi bien zenn bann zanfan bizen aprann sa.

Prensipal konseye sekirite pe yam detrwa ki dapre so ransengnman zame ti dan kote Prens Sharam. Zot ti toultan pe mars ar lopozision. Lor vites zot finn sanz mouyaz. Bizen kompran zot. Lavi dir. Bizen konn vey tonbaz. Samem apel lentelizans. Lotorite pe fer so travay; lafoul eksite; bann diniter pe transpire; lansan pe sey pous loder; petal fler pe kwi ar saler. Bann pret pe ale-vini. Zot lotorite pe kontrol baz. Me lwen laba, deryer bann pie, deryer bann batiman, lwen dan fon lor enn kolinn enn lamas imans entousab pe sey devine ki pe pase. Zot kone ki pou zot, lerwa vini, lerwa ale, nanye pa sanze. Finn deklar Plas Kouronnman zonn enterdi pou zot me kouma tou dimoun zot kirye, zot anvi kone ki pe pase, kouma douniya pe deroule. Dimoun bizen fennsifer.

Sharam pe reflesi. Kikfwa Sharwann ti ena enpe rezon. Pa kapav bliye ki Sharwann, Lerwa rwayom Dife, ti enn gran entelektiel, enn gran patron lar, enn dimoun ki ti pas laplipar so letan dan so prop libreri, libreri plis ekipe lor zot planet. Bann dirizan lezot planet souvan ti pe vinn get li pou gagn so konsey. Me pa ti ena plas pou de lider. Swa Sharwann, swa Sharam. Pli for, pli malen ti bizen balye karo. Pa gagn drwa les emosion dominn larezon. Sharwann ti envesti dan kiltir. Seki envesti dan zarm limem pli malen. Pov Sharwann. Pourtan pa ti fasil. Lepep ti kontan li. Me zot ti vinn mou parski zot lider ti tro protez zot; ti donn zot labitid gagn foul konfor san gran zefor. Sharwann so bonker finalman ti anpwazonn so desten.
– Mazeste, larenn pe dimande si ou finn pare.
– Dir li mo vini la.

Larenn Shidjouta ti zwe enn gran rol dan sa zistwar la. So temwayaz ti vir lopinion piblik anbalao. Temwayaz? Sharwann ti kapav fer enn zafer parey? Shidjouta ti rod sikann ar li? Pa enportan. Ti bizen itiliz sitiasion la e Sharam pa ti tike ditou. Ti bizen chombo lokazion la e li ti chombo li. Dan Rwayom Dife, viol ti konsidere kouma pli gran krim parski sivilizasion Sharwanntann ti rezoud boukou problem ant de sex. Sharam panse ki li pou bizen dimann so bann konseye gete ki bann pratik bizen mentenir ek ankouraze dan nouvo rwayom planeter kot tou bann frontier politik finn fini efase. Kimanier pou efas bann frontier sosial? Ki pou fer ar bann entousab? Kimannyer Sharwann ti rezoud sa problem la?

Larenn akonpagne par so bann damdoner rantre. Li kouma lesiel kan tou bann zetwal ek bann satelit kominikasion alime-tengn, alime-tengn; kouma enn fedartifis ar kouler mazik. So bann bizou provok leklips lizie. Pou Sharam pa ena katakata. Tou bann mwayen bon pou rant dan bit. Li kone ki rimer ki pe fane lor Sharwann fos net me li pou servi sa zarm la pou konsolid so pouvwar. Pa ena plas pou konsians.

So larenn trap li bradsou e zot sorti. Lafoul deor akeyir zot ar kriye, aplodisman, sonn-petar, jal-dolok, ravann-maravann. Lepase finn efase. Sharam get otour li, fer enn sourir. So sourir pa pou personn me pou so ti ezitasion talerla kan li ti pe reflesi lor sipa bizen, sipa pa bizen. Li sakouy so latet dousman. Lafoul kriye, sote-pile. Me li pa pe kominik ar personn. Li zis pe panse: seki gagn lager limem li ekir istwar. Malsans pou twa Sharwann. Dife ki pirifie finn vinn dife ki brile.