VER ANPLENNER 8

MO PEI
Mo pei li pa zis enn tapi karo kann,
Zis kristal fangouren ek parfen tamaren;
Li pa zis enn choula pou sof roulman ravann,
Zis kadans souriyan bann trannsenk kas leren;

Mo pei li pa zis kokotie ekzotik,
Zis soley lor laplaz ek douser badinaz;
Li pa zis soulezon dan nisa rom tropik,
Paradi pou touris ek foulous-alanaz.

Mo pei li tousa, me li plis ki tousa.
Li finn gout lavantir dous-amer ras imen,
Konstrikter-destrikter, bouldozer-mazisien.
Li enn gran larkansiel kot zepis tou kouler
Gard freser gramaten dan bourzon nouvo fler.
Mo pei li tousa, me li plis ki tousa.


MY LAND
My land is not just a green carpet of cane leaves,,
Just crystalised cane juice and tamarind fragrance;
It’s not just the flame of ravanne beat,
The smiling sway of hip-shaking damsels;

My land is not just exotic palm trees,
Just sun-bathed beaches and carefree frolic;
It’s not just tropical rum tipsy revelling,
Paradise for loaded aliens and filthy rich.

My land is all that and much more.
It has tasted human sweet-bitter feat,
Builder-destroyer, bulldozer-magician.
It’s a giant rainbow where multihued spices
Keep original freshness in new scions.
My land is all that and much more.

LAKOZ EK LEFE

LAKOZ EK LEFE

(CAUSE AND EFFECT)

Ena enn lien solid ant nou lang ek nou lespri. Enn lang devlope axeler devlopman lespri dimoun ki servi li. Enn bon konesans lor lang ki nou servi, li neseser pou devlopman nou lespri. Move itilizasion enn lang li blok devlopman nou lespri. Plis nou rafinn nou lang plis nou lespri vinn rafine; plis nou lespri vinn rafine, plis nou lang vinn rafine. Si nou koz nou lang enn manier bankal, nou lespri vinn bankal; si nou reflesi enn manier bankal, nou lang ek expresion vinn bankal e kominikasion vinn bankal. Lang ek lespri zot de kote konplemanter mem zouti dan lavi enn imen.
Kan mo ekout enn Morisien mwayen koze, bien souvan mo gagn lenpresion ki li pa get enn problem globalman e souvan li konsantre lor bann lefe enn sitiasion san sey konpran ki lakoz sitiasion la. Nou pran kom lekzanp “MANZE KOUT TRO SER”. Ki dimoun pe dir?
• Pa pe kapav zwenn de bout.
• Gouvernman bizen kontrol pri.
• Gouvernman bizen met sibsid lor manze,
• Planter ek bazarye dominer.
• Malere pe pas boukou mizer.
• Zanfan pe pati.
• Larisi ek so Pouchinn ki pe fane.
Komie Morisien realize ki nou politik ek kiltir alimanter zot bann rezon fondamantal kifer nou dan enn sitiasion danzere? Komie konpran ki nou pa kapav kontinie depann lor manze enporte pou sirviv? Eski enn lepep gagn drwa fie lor manze sort lot kote dilo pou plen so boyo kan li ena sifizaman later, dilo ek memdev pou asir so sekirite alimanter? Tousa, personn pa koze parski zot pa finn aprann al rod LAKOZ PRENSIPAL bez dan lekel zot finn kwense.
Dan nou lang nasional expresion “Lakoz ek Lefe” (cause and effect) pa ekziste parski nou finn pran labitid fokaliz lor lefe e toultan nou rod enn bouk emiser. “Pa mwa sa, li sa” finn vinn nou boukliye enstenktif sak fwa ki ena enn problem kan anverite “nou tou responsab”.

DAN DOMENN POLITIK: Pou bann parti lopozision, ena enn sel lakoz pou tou problem:
• Gouvernman enkonpetan; enn gouvernman faner.
Ki zot ti dir ek fer kan zot ti dan gouvernman?
“Pa koz sa do matlo. Samem ki apel politik.”

DAN DOMENN LEDIKASION: Ki nou tande?
• To finn fel parski to katar. To pares, to pa’le aprann. To bizen pran leson.
Personn pa’le axepte ki nou ena enn politik lengwistik fouka net. Personn pa’le konpran ki ledikasion bazik bizen fer dan lang maternel enn zanfan. Morisien (Kreol Moris) li L1 90% popilasion ek L2 leres 10%.
Ki nou tann dimoun pe dir?
• Profeser pares. Zot okip zis zelev ki pran leson ar zot.

DAN DOMENN RELIZION: Ki nou trouve?
Bann responsab relizie konsantre lor ritiel. Reflexion lor lafwa pa neseser. Souvan zot kasiet laverite parski li zenan. Lafwa ki prensipal finn vinn segonder ek ritiel ki segonder finn vinn prensipal e souvan li konsidere kouma sel valer valab. Seki vizib samem so yes; seki pa vizib kapav pa pran kont.
Eski li drol ki dan lavi sekiler lefe (vizib) finn pran plas lakoz (pa vizib)?

Moris finn desid pou moderniz seki vizib e bliye maladi envizib ki pe ronz nou nam. Nou dan bor enn presipis e nou bann gran panndit politik, ekonomik ek relizie finn desid pou aldelavan. Pa fasil!

01.07.22