DISIK SALE

DISIK SALE

©Dev Virahsawmy Foundation; The Management Company of the Foundation is Abax Corporate Services
Ltd of 6th Floor, Tower A, 1 Cybercity, Ebène, Mauritius.

TI FANFAN

Enn zanfan lor enn ban pe flote ar letan
Kontan, pa kontan, kontan.
So papa, so mama kouma tou bann krwayan
Finn montre Ti Fanfan kot lebien, kot lemal.

Dan zarden enn serpan ti reysi tant Adan
Lontan, lontan, lontan.
Akoz li azordi nou dan pens mo piti,
Nou fardo ar sak zour vinn ankor enpe lour
Enn-an, san-tan, mil-an.

Ena anz dan lesiel, ti dimoun ar lezel;
Lisifer bien-bien nwar lor so tron dan lanfer;
Enn dragon ki feros manz zanfan ki pa bon
Fanfan, Fanfan, Fanfan.
Ekout mwa, tansion twa, roten la pa bien lwen.
Aret zwe ar to kok sankwa mo pou koup li.
Chi malang, pi malang, chi.

Tousala fer li per, li pa konpran kifer
Bondie ki sitan for pa finn touy Lisifer;
Li finn les enn serpan anpwazonn so zanfan.
Me lalwa gran boug la kot nou kapav konpran?
Seki gran dimoun dir Ti Fanfan pa konpran
Partou zot trouv Satan, so dragon, so serpan;
Zot koz ar enn roten, tousa pou so dibien.

Enn kout ros dan dilo pa kit tras deryer li;
Bann ti serk ki grandi fini par disparet
Me ti ros la dan fon finn fer so ti sanzman.
Zanfan napa fey soz, sak parol les so tras,
Al kasiet dan koray, pa les tras lor sirfas.

Zot tou enpe tok-tok dan latet Ti Fanfan
Me samem Ti Fanfan, enn zour pou vinn tok-tok
Dousma, dousma, dousma.
Ti Fanfan pa kosian, li flote ar leta
Kontan, pa kontan, kontan.

Ti Fanfan lor so ban pe pran ler ar divan.
So lespri dan lezer nepli gagn maloker.
Li pe naz lor enn niaz, so kosmar par deryer.
Fer-sa-pa-fer-sa, tousala bien-bien lwen;
Satan, serpan, paran, demon, dragon, roten.
Bien-bien lwen, bien-bien lwen.

So papa plis pistas, so mama manz mafat,
So mama kraz enn tas, so papa kraz jawat,
Dan lakaz manz mafat, manz pistas, kraz jawat
So papa al travay, so mama kalimay.

Lor so niaz Ti Fanfan naz-naze, get-gete.
Dimoun pe debrouye, zot nepli konn koze.
Kouma enn dis reye:
Ki manier? Ki manier?
Me letan zot peyna pou atann enn repons
Tou dimoun aretar.
Orevwar, orevwar.

Dan karo, dan tou kwen, dan biro, dan moulen
Tou dimoun pe prese:
Degaze! Degaze!
Dan lakaz, dan lekol, dan legliz, dan larme
Tou dimoun pe gagn lord
Ekoute, ekoute!
Sakenn nek pe konte seki li pou gagne.
Tou lespri okipe.
Kalkile, kalkile!

Ti Fanfan dan lezer pa pe konpran kifer
Tou dimoun lor later, dan zot mont pe get ler;
Pe chek kont dan konter, pe kont kas lor kontwar.

Ti zegwi, gran zegwi, ti bouton, gro bouton
Dan lakaz, dan lizinn, dan karo, dan biro
Pe grense, pe kriye, komande, dirize;
Tou dimoun ekoute, tou dimoun aksepte.

Dan lekol profeser fer li aprann par ker
Sak lartik so valer mizire lor later.
Mem lavi li filtre atraver enn konter;
Tou dimoun oblize met lekours ar zot mot.

Letan ek lamone fale pa gaspiye;
Lamone ek letan bizen pran ar legan.
Time is money, money, money.

Lor so niaz Ti Fanfan pe grandi ar letan
Me letan pe sanze Ti Fanfan pa kone.
So mama, so papa lontan finn antere;
Mem so niaz pe sanze, li finn vinn danzere.

Gran Fanfan pe vinn lour, so leker rod lamour.
Pou desann lor later li bizen pas ladwann.
Regleman akey li, enn gro liv dan lame –
Tou seki ekout li zame pou gagn traka.
Dragon finn anvole, ek satan ek serpan.
Aster la direksion dan lame Regleman.
Gran misie, ti misie, polisie, depite
Zot tou bann kapitenn dan larme Regleman.

So papa, so mama ek roten nepli la.
Dan zot plas avoka, gard-prizon, mazistra.
Partou kot ou pase regleman dirize.
Pa gagn drwa poz kestion, pa gagn drwa rod sanzman.
Pa gagn drwa fer sesi, pa gagn drwa fer sela.
Regleman bien serye, tou repons dan so liv,
Kontan, pa kontan, tou bizen aksepte.

Masinn la roul-roule, tou dimoun ekoute,
Tou dimoun debrouye, tou dimoun kalkile,
Tou dimoun galoupe, met lekours ar zot mont;
Bann konter pe fer kont,
Regleman pe veye.

Tou zegwi dan bann mont pe koumans galoupe
Tik-tak; tik-tak, tik-tak.
Kouma lever later pe al drwat simitier
Krak, krak, krak.

Komandan Regleman finn desid fer lager.
So simiz patriyot, so sapo liberte.
Ti Fanfan, Gran Fanfan bizen vinn militer.
Tou dimoun ekoute, Regleman pe koze;
Tou dimoun tap lame, Regleman finn koze.

Zoli koze, zoli koze!

Gro bogi dan lipie, enn fizi lor zepol
Lef-rayt, lef-rayt;
Pou lape Ti Fanfan finn met so iniform.
Pou dimoun kapav viv enn milion bizen mor.
Liberte! Fraternite! Egalite!
Zoli koze, zoli koze.

Continue reading “DISIK SALE”

SWIV LAROUT ZISKA…

© Dev Virahsawmy
All rights reserved

ENN TI PAROL AVAN
Depi lontan mo ti anvi ekrir enn roman an Morisien me mo ti mank konfians dan momem e mo pa ti sir ki lang la ti ase evolie pou reponn lapel. Ti ena enn trwaziem rezon ki mo pou devlope anba.

Poezi ek teat zot ena enn lipie dan kiltir oral e enn lot dan kiltir lekritir me proz literer li enn zafer plis konplike. Kan enn dimoun pe lir proz literer li pa ena
okenn koudme andeor tex la. Pa ena expresion figir, entonasion, langaz lekor pou ed li konpran tex la. Ena zis li tousel divan bann sign lor papie la (let alfabet,
bann mo, manier bann mo la finn aranze dan enn fraz, bann konvansion ponktiasion). Li ena pou negosie ar sa bann sign la pou ki li kapav gagn enn lizour.

Savedir ki enn ekriven proz literer li bizen met dan so tex tou bann sign neseser pou ki kominikasion vinn posib ant li ek so lekter.

Konpare ar lang popiler (manier ki dimoun koze normalman) proz literer e sirtou langaz roman li enn lot lang, enn lang artifisiel, enn prodwi artistik. Li resanble lang popiler e li diferan anmemtan. Li bwar dan lasours lang popiler e li sanz li anmemtan pou fer li vinn enn labwason rafine pou lespri edike e kiltive. Pou reysi lir, konpran ek apresie langaz roman an Morisien bizen ki dimoun gagn formasion neseser dan lir ek ekrir an Morisie. Pa kwar ki nou pou kapav fer li fasilman parski nou konn lir ek ekrir Franse ek Angle. Sak lang ena so prop nam, so prop mister, so prop rises ek so prop kapris. Bizen gagn formasion neseser pou devlop gou, kapasite ek konfians neseser pou tir zi dan sak gouli-kann ar ki nou finn ranz nou lang. Apre plis ki trant-an ki enn literatir modern an Morisien ekziste komie sitwayen nou pei ena sa treyning ek kapasite neseser pou kapav rant dan labirent literer an Morisien, zwir siro langaz roman e trouv enn lizour? Pa boukou.

Pou kre sa nouvo kouran la, apart poem ek pies teat, mo ti pe ekrir ti zistwar (short stories) ek long zistwar (novella) pou devlop mo konesans ek konfians literer e anmemtan pou abitie dimoun lir bann tex an Morisien. Si mo ena rezon, li posib ki aster ena ase dimoun ki ena sa formasion la e ki roman an Morisien ena so lespas dan nou kiltir nasional.

Avek letan ek experyans mo finn, mo kwar, kontribie pou defris teren, binn later, prepar platband pou ki proz literer e sirtou langaz roman bourzone dan nou zarden kiltirel. Mo pa tousel ki finn fer sa. Finn ena Samy Periacarpen, Joe Seetohul, Renee Asgarally, Lindsey Collen, Sedley Assonne ek plizier lezot ki finn ena plis kouraz ki mwa, mo bizen axepte.

Zordi mo pe amenn mo blok. Mo zis espere ki bann lekter pou gagn plezir ki literatir roman done. Si prodwi la pa bon pa blam nou lang Morisien. Mo tousel ki antor.

Dev Virahsawmy
(Avril 2002)

SAPIT 0

KOUMANSMAN LAFEN

Mo pe bord lor 70 an. Mo’nn anvi ekrir sa liv la. Mo pa kone kot pou koumanse e olie fer enn plan kouma, mo sipoze, dwatet fer li, mo finn desid pou les mo latet fer dapre so kapris. “Pa drol!” mo tann mo bann konesans pe dir. “Li ti toultan enpe tok-tok.”

Mo pa ena okenn rezon enportan pou rabas seki mo pe rabase. Dayer mo pa ena nanye enteresan pou dir. Mo lavi li enn lavi ordiner ki pa finn swiv enn lalinn drwat me finn zig-zage, finn zwenn kogne, ki parfwa finn zwenn tase dan lakrwaze. Kifer rakont sa zistwar la? Ki ena enteresan? Kikfwa li enn manier exsantrik pou dir dimoun bliye mwa. Kikfwa mazorite dimoun zot kouma mwa, enn gomon ki balote lor vag, dan vag. Kikfwa ena kikenn ki pou dir kan li finn fini lir mo radotaz: “Eh! Li ti dan pli pens ki mwa. Konpare ar li mwa mo enn jak.” Sa pou redonn li konfians dan limem. … Ala mo rekoumanse, rod kwar ki mo ena kixoz enteresan pou dir!

Me twa ki finn ouver sa liv la, pa referm li. Fer enn zefor lir li ar enn lizie nef e kikfwa alafen nou de nou pou kapav dir ki mem si nou nou de gopia, nou ena boukou ankomen parski ler nou swiv nou larout trase par lasans, malsans, boner, soufrans, axidan, kwensidans, … desten nou toultan bizen lotla ek Lotla. Nou kwar nou for, noumem oustad me laverite se ki nou frazil e nou toultan bizen nou prosen.

Lor larout lavi mo finn zwenn boukou dimoun ki finn fer mwa kontan, ki finn fer mwa per, ki finn fer mwa tris e zordi ler mo pe ferm mo liv mo bizen twa, mo ser-frer ki zame mo’nn zwenn. Mo bizen twa ki tousel dan to lasam, ki dan enn bis lor sime travay, ki lor laplaz anba enn parasol pou mo kapav ekziste. Mo kone si bien gete sa liv la li enn nanye ditou. Mo zis espere ki, kikfwa, mem dan nanye ditou ena enn ti zafer ki … Afen! Pa kone.

Continue reading “SWIV LAROUT ZISKA…”